AVŞAR HUKUK BÜROSU

TİCARİ İŞLETME REHNİ KANUNU

KANUN NO: 1447
TİCARİ İŞLETME REHNİ KANUNU (*)
Kabul Tarihi: 21 Temmuz 1971
Resmi Gazete ile Neşir ve İlânı: 28 Temmuz 1971 - Sayı: 13909
5.t. Düstur, c.10 - s.2972
_____
(*) Bu Kanunda geçen "Esnaf ve Sanat Sicili" deyimi 14 Şubat 1985 tarih ve 3153 sayılı Kanunun 39 ncu maddesiyle "Esnaf ve Sanatkar Sicili" olarak değiştirilmiştir.
_____
KAPSAMI
MADDE 1 - Ticaret veya esnaf ve sanatkâr sicilinde kayıtlı bir ticarî işletme üzerinden rehin hakkı bu kanunda yazılı hükümler dairesinde tesis edilir.
TİCARİ İŞLETME REHNİNDE TARAFLAR
MADDE 2 - Ticari işletme rehni sözleşmesi, tüzel kişiliği haiz ve sermaye şirketi olarak kurulmuş kredi müesseseleri kredili satış yapan gerçek ve tüzel kişiliği haiz müesseseler ve kooperatifler ile ticarî işletmenin maliki bulunan gerçek ve tüzel kişiler arasında yapılır.
Ancak, kredili satış yapan müesseselerin rehin hakkı münhasıran vadeli satış yapmış olduğu 3 üncü maddenin (b) fıkrasında zikredilen hususat üzerinde tesis edilir.
REHNİN MUHTEVA VE KAPSAMI
MADDE 3 - Ticari işletme rehni aşağıdaki unsurları kapsar:
a - Ticaret unvanı ve işletme adı,
b - Rehnin tescili anında mevcut ve işletmenin faaliyetine tahsis edilmiş olan makina, araç, alet ve motorlu nakil araçları,
c - İhtira beratları, markalar, modeller, resimler ve lisanslar gibi sınai haklar.
Taraflar ticaret unvanı, işletme adı ve menkul işletme tesisatı dışında kalan unsurlardan bir veya birkaçını rehnin dışında bırakabilirler.
Gemi ipoteği hakkındaki hükümler saklıdır.
REHİN SÖZLEŞMESİNİN TANZİMİ
MADDE 4 - Rehin sözleşmesi, ticarî işletmenin kayıtlı bulunduğu sicil çevresindeki bir noter tarafından tanzim edilir. Sözleşmede, rehne dair unsurların tam listesi de ayırdedilmelerini mümkün kılacak özellikleri ile birlikte yer alır.
REHİN HAKKININ DOĞUMU
MADDE 5 - Rehin hakkı ticarî işletme sahibinin veya kredi müessesesinin veya alacaklının yazılı talebi üzerine ticarî işletmenin kayıtlı bulunduğu Ticaret veya Esnaf ve Sanatkar Siciline tescil ile doğar. Sözleşmenin yapıldığı tarihten itibaren 10 gün zarfında tescil talebedilirve ilgili sicil memurluğunca bu işlem yerine getirilir.
Ticarî işletmeye dahil unsurlardan bir kısmı üzerinde rehinin tasarruf hakkı bulunmaması halinde Medenî Kanunun 853 üncü maddesinin buna dair hükmü uygulanır.
Ticaret veya Esnaf ve Sanatkâr Sicilindeki kayda istinat ederek rehin hakkı iktisabedenin bu iktisabı muteberdir.
Tescil harç ve masraflarının hangi tarafa ait olacağı rehin sözleşmesinde belirtilir.
TESCİLİN ŞEKLİ
MADDE 6 - Rehnin tescilinde, alacaklanın ticaret unvanı, açık adresi ve ikametgâhı, alacağın Türk lirası olarak miktarı, alacağın miktarı muayyen değilse ticarî işletmenin ne miktar için teminat teşkil edeceği, alacak faizli ise faiz nisbeti kaydolunur.
REHNİN DİĞER SİCİLLERE BİLDİRİLMESİ
MADDE 7 - Tescili müteakip Ticaret veya Esnaf ve Sanatkâr Sicili memurunun derhal yapacağı bildiri üzerine, bu kanuna istinaden tesis edilen rehin ticarî işletmenin üzerinde faaliyet gösterdiği gayrimenkul işletme sahibine ait ise bu gayrimenkulün tapu kütüğündeki sayfasındaki beyanlar hanesine markalar, lisanslar ve ihtira beratları gibi sınaî haklar için Sanayi Bakanlığınca tutulan sicile, maden siciline, motorlu araçlar için nakil vasıtaları siciline, ticarî işletme rehni veren müessesesinin varsa şubelerinin bulunduğu yer sicillerine derhal kaydedilir.
BİRDEN FAZLA REHİN TESİSİ
MADDE 8 - Aynı ticarî işletme üzerinde birden fazla rehin tesis edilebilir. Alacaklıların hakları rehnin tescili sırasına göre tayin edilir.
REHİN HAKKININ ÜÇÜNCÜ ŞAHISLARA KARŞI İLERİ SÜRÜLMESİ
MADDE 9 - Alacaklının bu kanundan doğan rehin hakkı, ticarî işletmeyi devralan herkese karşı ileri sürülebilir.
Şu kadar ki, rehinden haberdar olmaksızın ticarî işletmenin sicil bölgesi dışındaki münferit unsurları üzerinde mülkiyet veya diğer aynî bir hakkı iktisabeden hüsnüniyet sahibi üçüncü şahsın hakları mahfuzdur. Ticarî işletme sahibinin bu iktisap dolayısiyle bir talep hakkı varsa bu talep hakkı üzerinde alacaklının rehin hakkı devam eder.
Ticarî işletmenin bu kanuna göre rehnedilen unsurlarının tamamı veya bir kısmı için tazminat veya sigorta bedeli ödenmesi icabettiği takdirde, tazminat veya bedel üzerinde de alacaklı rehin hakkına sahip olur.
İkinci ve üçüncü fıkrada yazılı hallerde, üçüncü şahıs kendisine yapılan ihbara rağmen işletme sahibine tediyede bulunursa alacaklının bundan doğan zararını tazmin ile yükümlü olur.
Ticarî işletme sahibinin, alacaklanın muvafakatini almak şartiyle işletmenin münferit bir unsurunun devri veya üzerinde bir avnî hak tesisi dolayısiyle alacaklı olduğu meblağ veya kendisine verilecek tazminat yahut sigorta bedeli ile, işletmeden çıkan unsur yerine yenisini alma veya eskidurumu iade etme hakkı saklıdır.
TİCARİ İŞLETME SAHİBİNİN TASARRUF YETKİSİ
MADDE 10 - Ticarî işletme sahibi, işletmenin normal faaliyette bulunabilmesi için gerekli her türlü muameleleri yapmak yetkisini haizdir. Buna mukabil ticarî işletme sahibi, ticarî işletmeyi veya rehne dahil münferit unsurları devretmek, bir aynî hakla takyidetmek, başka bir mahalle nakletmek veya başkaları ile değiştirmek için alacaklının muvafakatini almak zorundadır.
İşletme rehnine dahi münferit unsurların alacaklının muvafakati ile başkalariyle değiştirilmesi hallerinde meydana gelen değişikliklerin, taraflarca dördüncü madde hükümlerine göre düzenlenmiş olan listeye noter marifetiyle işlettirilmesi şarttır.
İşletmeye ithal edilen yeni unsurların rehnin kapsamına dahil olması için bu unsurların listeye alınması ve ayrıca Ticaret veya Esnaf ve Sanatkar Siciline tescili lâzımdır.
TİCARİ İŞLETMENİN MERHUN DEĞERİNİN MUHAFAZASI
MADDE 11 - Ticarî işletme sahibi işletmenin merhun değerini muhafaza için gerekli ihtimamı göstermediği veya kanunen öngörülen hallerde alacaklanın muvafakatını almadığı ve bu yüzdende alacaklının zararına ticarî işletmenin merhun değeri düştüğü takdirde hâkim tarafından kendisine verilecek mühlet içinde ek teminat vermez veya evvelki hali iade etmez ise, talep üzerine alacaklıya teminat noksanına tekabül edecek bir miktarın ödenmesine hükmolunur.
TİCARİ İŞLETME SAHİBİNİN CEZALANDIRILMASI VE TAZMİNATA MAHKÜM EDİLMESİ
MADDE 12 - (Değişik 1. fıkra: 5728 - 23.1.2008 / m.343) Ticari işletme sahibi işletmesini veya rehne dahil münferit unsurları alacaklının muvafakatı olmaksızın başkalarıyla değiştirir veya temlik, ayni bir hakla takyit veya alacaklıyı ızrar kastıyla tahrip veya imha ederse bu yüzden alacağını tamamen veya kısmen tahsil edemeyen alacaklının şikayeti üzerine uğranılan zararın miktarı nazara alınmak suretiyle bir yıldan beş yıla kadar hapis ve yüz günden aşağı olmamak üzere adli para cezası ile cezalandırılır. 
Uğranılan zarar fahiş olduğu takdirde yukarıda yazılı cezaların azamisine hükmolunur.
Ayrıca talep üzerine hâkim ticarî işletme sahibini, kusurunun ağırlığını gözönünde tutarak rehinle temin edilen alacak miktarına kadar munzam bir tazminata da mahkûm eder.
ÜÇÜNCÜ ŞAHSIN MÜDAHALESİNİN MEN'İ
MADDE 13 - Ticarî işletmeye veya rehne dahil unsurlarına, rehnin sağladığı teminatı tehlikeye düşürecek surette üçüncü şahıslar tarafından vukubulacak fiillerin men'ini alacaklı dava edebilir.
REHNİN PARAYA ÇEVRİLMESİ
MADDE 14 - Borçlu borcunu ödemediği takdirde, alacaklıya; ticarî işletmeyi veya münferit bir unsurunu temellük etmek hakkını veren her türlü mukavele hükümsüzdür. Borçlu borcunu vadesinde ödemezse, alacaklı merhunun satış bedelinden alacağını istifa eder. İşletme rehnine dahil her unsur borcun tamamına karşılık teşkil eder.
Alacaklı, alacağın temini için umumî hükümler dairesinde ticarî işletmenin veya münferit unsurlarının ihtiyaten haczettirilmesini isteyebilir. Bu takdirde, ihtiyati haczi tamamlama merasimi rehnin paraya çevrilmesi yoliyle olur.
PARAYA ÇEVİRMENİN ŞÜMULÜ
MADDE 15 - Alacaklı, merhunun paraya çevrilmesini talebedebilir. Ancak satılacak unsurları ve satışın şümulünü, alacaklının ve ticarî işletme sahibinin muhik menfaatlerini nazarı itibare alarak icra memuru tayin eder.
Her halûkârda rehinle temin edilen alacağın bakiyesinin karşılanması meşruttur.
TAKİP SIRASINDA İDARE VE İŞLETME
MADDE 16 - İcra memuru satışına karar verilen ticarî işletmenin veya münferit unsurlarının muhafazası, idaresi ve işletilmesi için lüzumlu bütün edbirleri alır.
PARAYA ÇEVİRMEDE TAKİBOLUNACAK USÜL
MADDE 17 - Ticarî işletmenin veya münferit unsurlarının paraya çevrilmesinde İcra ve İflâs Kanununun menkul rehninin paraya çevrilmesi hakkındaki hükümleri uygulanır.
REHNİN SONA ERMESİ VE TİCARİ İŞLETMENİN KAYDININ TERKİNİ
MADDE 18 - Ticarî işletmenin kaydının Ticaret veya Esnaf ve Santkâr Sicilinden terkini sicil memuru tarafından derhal alacaklıya bildirilir.
Ticarî işletmenin kaydının Ticaret veya Esnaf ve Santkâr Sicilinden terkin edilmesi halinde alacağın tamamı muaccel olur.
Terkinin alacaklıya tebliğinden itibaren iki ay zarfında tescil edilmiş bulunan işletme rehninin paraya çevrilmesi yoliyle takibi yapılmadığı takdirde rehin hakkı düşer.
Tahsil edilemiyen alacağın takibi genel hükümlere tabidir.
ALACAĞIN SON BULMASI
MADDE 19 - Alacağın son bulması haminde, ticarî işletmenin sahibi Ticaret veya Esnaf ve Sanatkâr Sicilindeki rehnin kaydının terkinini alacaklıdan istiyebilir.
İcra ve İflâs Kanununun 153 üncü maddesi ticarî işletme rehninin terkini halinde de tatbik edilir.
Rehnin terkini sicil memuru tarafından 8 inci maddede zikredilen sicillere işlenmek üzere bildirilir.
GAYRİMENKUL REHNİNE DAİR HÜKÜMLERİN UYGULANMASI
MADDE 20 - Ticarî işletme rehni hakkında bu kanunda özel hüküm bulunmıyan hallerde gayrimenkul rehni hükümlerinden bu kanun hükümlerine aykırı olmıyanlar uygulanır.
TÜZÜK HAZIRLANMASI
MADDE 21 - Bu kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren altı ay içinde Adalet ve Ticet Bakanlıklarınca hazırlanacak tüzükte rehnin Ticaret veya Esnaf ve Sanatkâr Siciline tescili ve sicil memurluğunca yapılacak diğer işlemler gösterilir. (*)
_____
(*) Bk. Bakanlar Kurulunun 25 Temmuz 1972 tarih ve 7/4476 sayılı kararnamesiyle yürürlüğe konulan TÜZÜK.
_____
YETKİLİ MAHKEME
MADDE 22 - Bu kanunun uygulanmasından çıkacak anlaşmazlıkların halli ticarî sicilin bulunduğu mahallin Ticaret mahkemelerinin görevi dahilindedir.
EK MADDE 1 - Bu kanundaki ticarî işletme tabiri, ticarî veya sınaî işletme ile Esnaf ve Santkârın işletmesindeki mesleğini icraya yarayan şeylerdir. (*)
_____
(*) Ek Madde, 29.7.2003 tarih ve 25183 sayılı R.G.'de yayımlanan, 23.7.2003 tarih ve 4952 sayılı Kanunun 2. maddesi hükmü gereğince "Ek Madde 1" olarak numaralandırılmış ve metne işlenmiştir.
_____
EK MADDE 2. - (Ek: 4952 - 23.7.2003 / m.2) Sanayî işletmelerinde 3 üncü maddenin (b) ve (c) bentlerinde yer alan unsurlardan bir veya daha fazlası rehnin konusu yapılabilir, ticarî işletme rehnine konu kredilerle satın alınan makine, ekipman, araç, alet ve cihazlar rehnedilebilir. Rehinli mallar alacaklının belirleyeceği muhtemel rizikolara karşı sigorta ettirilir. Sigorta masraflarının hangi tarafa ait olacağı rehin sözleşmesinde belirtilir.
Sanayî işletmelerinde rehne konu olan varlıkların bir listesi işletmenin yasal defterlerinden işletme veya yevmiye defterinin son sayfasına noter tarafından onaylanarak eklenir. Bu listelerde, rehinli malların özellikleri açıkça belirtilir. Bu işlem rehnin devamı süresince her yıl yenilenir.
Ticarî işletme rehnine ilişkin hükümler bu maddeye göre sanayî işletmelerinde yapılan rehinlerde de uygulanır.
YÜRÜRLÜK TARİHİ
MADDE 23 - Bu kanun yayımı tarihinden altı ay sonra yürürlüğe girer.
KANUNUN YÜRÜTÜLMESİ
MADDE 24 - Bu kanunu Bakanlar Kurulu yürütür.

SORU CEVAP

captchaImg